చందమామలో ఓ చక్కటి కథ : “విమర్శ”

March 30th, 2012

చందమామ కథకులు శ్రీ తిరుమలశ్రీ గారు పంపిన ఈ కథ ‘విమర్శ’ జనవరి చందమామలో ప్రచురితమైంది.  మధ్యయుగాలకు సంబంధించిన ఈ రాజరికపు నేపథ్యంలోని కథలో ఆధునిక భావాలను అతి చక్కగా చొప్పించడంలో రచయిత ప్రదర్శించిన నైపుణ్యం సాటిలేనిది.  పాలకుడిని సామంతుడు విమర్శించినంత మాత్రానే అతడికి వెంటనే  బుద్ది చెప్పి వస్తానని ఔద్ధత్యం ప్రదర్శించిన సేనాధిపతికి రాజు ఎలా కనువిప్పు కలిగించాడో ఈ విమర్శ కథ మనోహరంగా వివరిస్తుంది.

కుటుంబ పెద్ద అభిప్రాయాలను కుటుంబ సభ్యులే  ఏకగ్రీవంగా ఆమోదించలేనప్పుడు రాజు ఆదేశాలను, నిర్ణయాలను సామంతులు, పాలితులు ఏకగ్రీవంగా ఎలా ఆమోదించగలరు అనే సార్వకాలిక ఇతివృత్తంతో ఈ కథ నడిచింది.

“అనంతవర్మ సామంతుడైనంతలో మనకు బానిస అని అర్థం కాదు. మన సామ్రాజ్యమనే ఉమ్మడి కుటుంబంలో అతనూ ఒకడు. చక్రవర్తి చేసే శాసనాలను విశ్లేషించి విమర్శించే హక్కు సామంతరాజులకు ఉన్నాయి. వారు మనకు చెల్లిస్తూన్న కప్పమూ, మన సామ్రాజ్యంలో వారూ ఒక భాగమే నన్న సత్యమూ వారికి ఆ హక్కును ప్రసాదించాయి. అందుకు వారిని తప్పు పట్టడం సమంజసం కాదు”

“ఓ క్షణం అధికార మదం అనే పొరని తొలగించి శాంతంగా ఆలోచిస్తే నీకే బోధపడుతుంది. చిన్నదైన నీ స్వంత కుటుంబం లోనే ఏకాభిప్రాయం కుదరడం అరుదు. భార్యకూ భర్తకూ, కన్నవారికీ సంతానానికీ నడుమనే ఆలోచనలలో ఓ పొందికంటూ కుదరడంలేదు. అటువంటప్పుడు సామ్రాజ్య పాలనలో రాజకీయ పరమైన శాసనాల విషయంలో ఏలికల మధ్య అభిప్రాయ భేదాలు తలెత్తడంలో వింత ఏముంది?… మన శాసనాల పట్ల అనుమానాలు రేగాయాంటే   ఆ లోపం మనదే ఔతుంది. ఆ సందేహాలను తీర్చవలసిన బాధ్యత మనపైన ఉంది

“మనకు అధికారం ఉందికదా అని…విమర్శించినవారినల్లా శిక్షించాలనుకోవడం అవివేకమే ఔతుంది. అసలు విమర్శలనేవే లేకుంటే మన చర్యల లోని లోటుపాట్లు మనకు ఎలా తెలిసి వస్తాయి? సద్విమర్శలు ఎప్పుడూ ఆరోగ్యకరమే”.

పాతకాలానికే కాదు ఏ కాలానికైనా  సరే వర్తించే అక్షరలక్షల్లాంటి జీవిత పాఠాలను ఈ శక్తివంతమైన సంభాషణలు బోధిస్తున్నాయి.   ఎంపిక విషయంలో ఈ కథ ఇక్కడే నిలిచి గెలిచిందంటే కూడా అతిశయోక్తి కాదు.

తిరుమలశ్రీ గారూ..  ఆధునిక భావసంస్కారాన్ని పాత రూపంలో చొప్పించి ఇంత మంచి కథను పంపినందుకు మన:పూర్వక కృతజ్ఞతలండీ..

ఈ కథ పూర్తి పాఠం ఇక్కడ చదవండి

విమర్శ

-తిరుమలశ్రీ (పి.వి.వి. సత్యనారాయణ)

జనవరి 2012 చందమామ

త్రిపర్ణ సామ్రాజ్యాన్ని ఏలే చక్రవర్తి విష్ణువర్ధనుడు సహృదయుడూ, సమర్థుడూనూ.
ఒకసారి సర్వ సేనాని శూరసేనుడు చక్రవర్తి వద్దకు వచ్చి, “ప్రభూ! మన సామంత రాజ్యాలలో ఒకటైన రామపురి రాజ్యాన్ని ఏలే అనంతవర్మ ఏలినవారి శాసనాలను విమర్శిస్తున్నట్లు వార్తలు వస్తున్నాయి. కప్పం కట్టడానికి కూడా సవా లక్ష ప్రశ్నలు వేస్తున్నాడట. తమ ఆజ్ఞ ఐతే తక్షణమే వెళ్ళి అతనికి బుద్ధి చెప్పి వస్తాను” అన్నాడు.
సేనాని ఫిర్యాదును శాంతంగా ఆలకించిన విష్ణువర్ధనుడు, “అనంతవర్మకు తప్పక బుద్ధి చెప్పవలసిందే. ఎలా చెప్పాలన్నది మేం ఆలోచిస్తాం,” అని అప్పటికి అతన్ని పంపేసాడు.
చక్రవర్తి ఆదేశాలకు ఎదురుచూస్తూ, రామపురి మీదకు దండెత్తేందుకు సన్నాహాలను చేసుకోసాగాడు శూరసేనుడు. అంతలో ఓ రోజున అతనికి చక్రవర్తి నుండి పిలుపు రానే వచ్చింది. ఉత్సాహంగా వెళ్ళాడు అతను.
విష్ణువర్ధనుడు, శూరసేనుడితో రామాపురం గురించి గాని, అనంతవర్మ గురించి కాని ప్రస్తావించలేదు. “శూరసేనా! ఉమ్మడి కుటుంబపు వ్యవస్థను గూర్చి అధ్యయనం చేస్తున్నాం మేము. ఆ సందర్భంలో నీ సహకారం కోరి పిలిపించాము” అన్నాడు.
సామాజిక దృక్పథం కలిగిన చక్రవర్తి తరచు అటువంటి విషయాలపై అధ్యయనం చేస్తూండడం కద్దు. అందుకే, “అవశ్యం సెలవీయండి, ప్రభూ!” అన్నాడు శూరసేనుడు.
”ఆ అధ్యయనంలో ఓ భాగమైన ‘కుటుంబంలో సామరస్యతను’ గూర్చి పరిశీలించేందుకని వివిధ తరగతులకు చెందిన కొన్ని కుటుంబాలను నమూనాలుగా తీసుకున్నాం మేము. వాటిలో నీదొకటి,” చెప్పాడు విష్ణువర్ధనుడు. “నువ్విప్పుడు చేయవలసిందల్లా ఇంటికి వెళ్ళి ప్రశాంతంగా ఆలోచించి…గత మూడు మాసాలలోనూ నీ కుటుంబ వ్యవహారాలకు సంబంధించి నువ్వు తీసుకున్న నిర్ణయాలూ, వాటిని నీ కుటుంబ సభ్యులంతా ఏకగ్రీవంగా ఆమోదించిన సందర్భాలూ వగైరా వివరాలన్నీ రాసుకుని వచ్చి మాకు చూపించాలి నువ్వు”.
’ఓస్, అదెంత భాగ్యం!’ అనుకున్న శూరసేనుడు చక్రవర్తి వద్ద సెలవు తీసుకుని వెళ్ళిపోయాడు.
మర్నాడు తల వ్రేలాడేసుకుని వచ్చిన సేనానిని చూసి విస్తుపోయాడు విష్ణువర్ధనుడు.
“మహాప్రభూ! తరచి చూస్తే గత మూడు మాసాలలోనూ నేను చేసిన ప్రతిపాదనలతో, నిర్ణయాలతో నా భార్య కాని, నా ఇద్దరు కుమారులు గాని ఏకగ్రీవంగా అంగీకరించిన సందర్భాలు ఒకటీ అరా తప్పితే ఏవీ లేవు,” అని విన్నవించుకున్నాడు శూరసేనుడు.
విష్ణువర్ధనుడు విస్తుపోతూ, “ఆశ్చర్యంగా ఉన్నదే! మరి కుటుంబ పెద్దగా నువ్వేం చేసావ్? వారిని దండించి నీ దారికి త్రిప్పుకున్నావా లేదా?” అనడిగాడు.
అందుకు శూరసేనుడు నవ్వి, “ఓ పక్క నేను తాళి కట్టిన భార్య, మరో పక్క పిల్లలు పసివాళ్ళూ, అనుభవశూన్యులూను. నా నిర్ణయాల లోని లోతుపాతులు వారికి ఎలా అర్థమౌతాయి? అందుకే వారికి నచ్చజెప్పడానికి ప్రయత్నించాను. అలా కొన్ని సందర్భాలలో వారి ఆలోచనా సరళిని మార్చగలిగాను. కొన్ని సందర్భాలలో వారి ఆలోచనలకు అనుగుణంగా నా  నిర్ణయాలను మార్చుకున్నాను,” అని జవాబిచ్చాడు.
అప్పుడు విష్ణువర్ధనుడు మందహాసం చేసి, “రామపురాధీశుడు అనంతవర్మ విషయంలో నువ్వు చేసిన ఫిర్యాదుకు సమాధానం కూడా ఇదే, శూరసేనా! అనంతవర్మ సామంతుడైనంతలో మనకు బానిస అని అర్థం కాదు. మన సామ్రాజ్యమనే ఉమ్మడి కుటుంబంలో అతనూ ఒకడు. చక్రవర్తి చేసే శాసనాలను విశ్లేషించి విమర్శించే హక్కు సామంతరాజులకు ఉన్నాయి. వారు మనకు చెల్లిస్తూన్న కప్పమూ, మన సామ్రాజ్యంలో వారూ ఒక భాగమే నన్న సత్యమూ వారికి ఆ హక్కును ప్రసాదించాయి. అందుకు వారిని తప్పు పట్టడం సమంజసం కాదు” అన్నాడు శాంతంగా.
“ప్రభూ!” అన్నాడు శూరసేనుడు తెల్లబోయి.
“శూరసేనా! ఓ క్షణం అధికార మదం అనే పొరని తొలగించి శాంతంగా ఆలోచిస్తే నీకే బోధపడుతుంది. చిన్నదైన నీ స్వంత కుటుంబం లోనే ఏకాభిప్రాయం కుదరడం అరుదు. భార్యకూ భర్తకూ, కన్నవారికీ సంతానానికీ నడుమనే ఆలోచనలలో ఓ పొందికంటూ కుదరడంలేదు. అటువంటప్పుడు సామ్రాజ్య పాలనలో రాజకీయ పరమైన శాసనాల విషయంలో ఏలికల మధ్య అభిప్రాయ భేదాలు తలెత్తడంలో వింత ఏముంది?… మన శాసనాల పట్ల అనుమానాలు రేగాయాంటే   ఆ లోపం మనదే ఔతుంది. ఆ సందేహాలను తీర్చవలసిన బాధ్యత మనపైన ఉంది”.
ఓ క్షణం ఆగి సాభిప్రాయంగా సేనాని వంక చూసాడు విష్ణువర్ధనుడు. “మనకు అధికారం ఉందికదా అని…విమర్శించినవారినల్లా శిక్షించాలనుకోవడం అవివేకమే ఔతుంది. అసలు విమర్శలనేవే లేకుంటే మన చర్యల లోని లోటుపాట్లు మనకు ఎలా తెలిసి వస్తాయి? సద్విమర్శలు ఎప్పుడూ ఆరోగ్యకరమే”.
చక్రవర్తి నిశిత దృష్టికి, విశాల దృక్పథానికీ జోహార్లు అర్పించకుండా ఉండలేకపోయాడు శూరసేనుడు. “నా అజ్ఞానానికి మన్నించండి, మహాప్రభూ! స్వయంగా రామపురికి వెళ్ళి అనంతవర్మను కలుసుకుంటాను. అతని అనుమానాలనూ, శంకలనూ నివృత్తి చేసి పని సాధించుకుని వస్తాను,” అని చక్రవర్తి వద్ద అనుమతి తీసుకుని నిష్క్రమించాడు.

RTS Perm Link

చందమామ కథ : ఎద్దు బాధ

March 17th, 2012

జటాయువు

చందమామ మొదటి నుంచి మధ్యయుగాల కథలకు, రాజు రాణి, తోటరాముడి కథలకు, జానపద, పౌరాణిక, జాతక బేతాళ కథలకు పేరుమోసిందని మనందరికీ తెలుసు. కథ అనే భావనకు సార్వత్రిక నమూనాగా నిలిచిపోయిన గొప్ప కథలివి. అందుకే 1950, 60, 70ల దశకం నాటి కథలంటే చందమామ పాఠకులకు, వీరాభిమానులకు అంత పిచ్చి.

కాని మా చందమామ లైబ్రేరియన్ బాలాగారికి మాత్రం 80ల నాటి చందమామ కథలంటే ప్రాణం. చందమామ కథలు నిజంగా పరిపక్వత అందుకున్నది 80లలోనే అని తన నిశ్చితాభిప్రాయం. తెలుగు చందమామ సర్క్యులేషన్ హిందీ చందమామను అధిగమించి తొలిసారిగా లక్ష కాపీల సంఖ్యను దాటి రికార్డు సాధించింది కూడా 80ల లోనే అని తను ఉదాహరణను కూడా చూపిస్తుంటారు. ఆయన అభిప్రాయంతో మనం ఏకీభవించవచ్చు. ఏకీ భవించకపోవచ్చు.

కాని చందమామలో మధ్యయుగాల కథలే కాకుండా ఆధునిక వాతావరణం ఉన్న కథలు కూడా అప్పుడప్పుడూ తమవైన మెరుపులు మెరిపిస్తూనే ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా చందమామకు రచనలు పంపుతున్న పాత, కొత్త రచయితలు అద్భుతమైన తర్కంతో, చక్కటి ముగింపుతో కూడిన కథలను గత మూడేళ్లుగా చందమామకు అందిస్తున్నారు. పాత కొత్త కథల మేళవింపుతో ప్రతి నెలా అచ్చవుతున్న ఒక పేజీ కథలు చందమామకే హైలెట్‌గా మారుతున్నాయి. పాఠకులను విశేషంగా ఆకర్షిస్తున్నాయి కూడా.

మనుషుల బాధలు, సమాజం బాధలు గురించే పట్టించుకుంటున్న కాలంలో ఎద్దు బాధను కూడా పట్టించుకుని కథగా మలిస్తే ఎలా ఉంటుంది? అది కూడా ఎద్దు కోణం నుంచి దాని బాధను కథగా మల్చడం. ఈ మార్చి నెలలో చందమామలో వచ్చిన కొత్త కథ ఎద్దుబాధ ఈ కోణంలోంచే పుట్టింది. చెప్పిన పనల్లా గుడ్డిగా చేసుకునిపోయే ఎద్దు ఒక్కోసారి రైతుమీదికి తిరగబడుతుంది. చేస్తున్న పనిని ఆపివేసి కదలకుండా మొరాయిస్తుంది. దాదాపు ఇది పల్లెల్లోని రైతులందరికీ అనుభవపూర్వకమైన విషయమే.

మా జిల్లాలో ఎద్దులు, దున్నలు ఇలా చేస్తున్న పని ఉన్నట్లుండి ఆపివేసి మొరాయించడాన్ని అంకె వేసింది అని అంటుంటారు. ఎద్దు అంకె వేసింది అంటే ఎద్దు మెడపై కట్టిన కాడిని దిగజార్చుకుని కాలు ముందుకు కదపకుండా మడిలో, చేనులో అలాగే నిలబడిపోవటం. పనిచేస్తున్నప్పుడు ఏదైనాభరించలేని కష్టం తగిలితే దాన్ని మాటల్లో రైతుకు చెప్పలేని ఎద్దులు తమకు తోచిన విధంగా పరిష్కారం ఎంచుకుంటాయి. అంకె వేసుకోవడం ఇలాంటి పరిష్కారాలలో ఒకటి.

పొలంలో దున్నుతున్నప్పుడు విపరీతంగా అలిసిపోయినా, ఎద్దు కాలి గిట్టలకు ముళ్లు గుచ్చుకుని కాలు కదపటం కష్టమైపోయినా, విపరీతంగా దప్పిక వేసినా, వేగంగా అడుగులేయలేదని రైతు తనను మరీ బాదేస్తున్నాడనిపించినా ఇలాంటి ఎన్నో కారణాలతో ఎద్దులు పొలాల్లో అంకెలేసుకుంటుంటాయి. పని చేయలేదని మాటిమాటికి అంకె వేసుకుంటోందని రైతు దాని బాధను గుర్తించకుండా ఎద్దును మరింతగా బాదిపడేస్తే అది మరింతగా మొండికేస్తుంది. రైతుపై పొలంలోనూ బయట కూడా తిరగబడుతుంది.

చాలా కాలంగా వివిధ పత్రికలు, వెబ్‌సైట్లకు కథలు, రచనలు చేస్తున్నప్పటికీ చందమామకు ఇటీవలే పరిచయమైన శాఖమూరి శ్రీనివాస్ గారు (మరో కలం పేరు సుధారాణి) ఎద్దుబాధ అనే ఈ కథను సాపుచేసి “ఇంకా దీనికి పేరు పెట్టలేదని, ఏ పేరు పెడితే బాగుంటుంద”ని మూడు నెలల క్రితం ఫోన్‌ సంభాషణలో అడిగారు. ‘ఎద్దు కష్టం మీద ఇంత మంచి కథ రాశారు కదా ఎద్దుబాధ అని పేరు పెడితే సరిపోతుంది కదా’ అని నేను సరదాగా చెప్పాను.

ఆశ్చర్యంగా ఆయన ఆ పేరే ఖరారు చేసి పంపడం. కథల ఎంపికకు కూర్చున్నప్పుడు మా యాజమాన్యం వారికి కూడా కథ బాగా నచ్చేసి కథ తొలి యత్నంలోనే ఎంపికైపోయింది. ఎద్దు నిజంగా అలా మొండికేస్తుందా అని మావాళ్లు -వ్యవసాయం అంటే ఏమిటో తెలీదు- నిర్ధారించుకున్న తర్వాతే ఎద్దుబాధకు ఆమోదముద్ర వేశారనుకోండి.

పెద్ద కమతాలలో పనిచేస్తున్నప్పుడు పని ఎప్పుడు అయిపోతుంది అనే ఆదుర్దా, ఆందోళనకు ఎద్దులు గురయ్యాయంటే కొన్ని సందర్భాల్లో అవి మొండికేయడం, అంకె వేసుకోవడం వ్యవసాయం చేసే ప్రతి ఒక్కరికీ అనుభవమే. ఈ కథను విడిగా చదివినప్పుడు కాకుండా మా వాళ్లకు చదివి వినిపిస్తున్నప్పుడు నా చిన్నప్పుడు సేద్యంతో, ఎద్దులతో నా అనుబంధం కళ్లముందు రీల్ లాగా తిరిగింది.

‘ఎద్దును ముద్దు చేయవద్దురా అది చెప్పినమాట వినదు’ అంటూ తాత పదే పదే చెబుతున్నా జంతువులంటే అపారమైన అభిమానంతో విశ్రాంతి సమయంలో వాటి దగ్గరకు పోయి నూపురం, మెడను దువ్వడం, స్పర్శతో దానికి పరవశం కలిగింపజేయడం చేసేసరికి కొన్నాళ్లకు అవి నిజంగానే పొలంలో నా అరుపులు, అదిలింపులను పట్టించుకోకుండా వాటిపాటికవి నడుస్తూ పోవడం జరిగేది.

35 సంవత్సరాల క్రితం నాటి నా బాల్యాన్ని, పల్లె జీవితాన్ని మళ్లీ ఒకసారి నాకు గుర్తు చేసిన కథ ఎద్దుబాధ. ఆ తర్వాత ‘మీ కథ ఎద్దుబాధ సాక్షిగా ఎంపికయిపోయిందండీ’ అని శ్రీనివాస్ గారితో చెప్పినప్పుడు బాగా నవ్వుకున్నాము. “చందమామను ఎద్దుబాధతో కొట్టారండీ… ఎంపికకాక తప్పుతుందా వేసుకోక తప్పుతుందా..’ అని నేనంటే “కథకు పేరు పెట్టింది మీరే కదా..” అని ఆయన నవ్వడం…

ఎద్దుకు కూడా బాధ ఉంటుందని అది పైకి చెప్పుకోలేకపోయినా ఏదో ఒకరకంగా దాన్ని ప్రదర్శిస్తుందని చెప్పిన అందమైన కథ ఎద్దుబాధ. ఈ మార్చి నెల చందమామలో ఈ మంచి కథ వచ్చింది. చదవకపోతే తీసుకుని చదవండి. పత్రిక అందుబాటులో లేకపోతే ఇక్కడ ఈ కథను చదువుకోండి.

ఎద్దుబాధ
శ్రీరంగాపురంలో భూస్వామి రామేశం కొత్తగా ఓ ఎద్దుల జతను కొన్నాడు. వాటిలో ఒకటి చురుగ్గానే పనిచేస్తున్నా మరొకటి మాత్రం పదే పదే మొరాయించసాగింది. బలవంతపెడితే కదలకుండా కూర్చుంటుంది. పనిచేయని ఆ ఒక్క ఎద్దును అమ్మడం అసాధ్యమని భావించి, రెండింటినీ విక్రయించాలనుకున్నాడు రామేశం. ఒకనాడు రామేశం మిత్రుడు స్వరవర్మ పొరుగూరు నుంచి వచ్చాడు. అతను సామాన్య రైతు. “వర్మా.. ఇటీవలే కొన్న నా ఎద్దుల జతను సగం ధరకే అమ్మాలని నిర్ణయించుకున్నాను. వాటిని చూసి నచ్చితే కొనుగోలు చేసుకువెళ్లు. పైకం కూడా నీకు వీలున్నప్పుడివ్వు,” అన్నాడు రామేశం.

పక్కనే పాకలో ఉన్న ఎడ్లను పరీక్షించిన స్వరవర్మ వాటిని కొని తన వెంట తీసుకెళ్లాడు. అంత సులువుగా అవి అమ్ముడవడం రామేశానికి ఆనందం కలిగించింది. అయితే ఓ నెల గడిచాక ఎద్దులతో స్వరవర్మ ఎలా నెగ్గుకొస్తున్నాడో తెలుసుకోవాలనిపించింది. వెంటనే స్నేహితున గ్రామం బయలు దేరాడు. దారిలోనే ఉన్న పొలం వద్ద స్వరవర్మ కనిపించాడు.

అక్కడ తను అమ్మిన ఎడ్లు ఎంతో శాంతంగా పొలాన్ని దున్నడం గమనించాడు రామేశం. ఇబ్బంది పెట్టిన ఎద్దు కూడా ఎంతో హుషారుగా నాగలి లాగుతోంది. ఎంతో ఆశ్చర్యం కలిగింది.

మిత్రుడి అనుమానం గమనించిన స్వరవర్మ “ఎద్దుల్ని కొనడానికి ముందే వాటి పరిస్థితి నీ పనివాళ్ల మాటల ద్వారా తెలిసింది. వాటిని పరీక్షించి, ఏ లోపం లేదని నిర్ధారించుకున్నాకే కొన్నాను. ఎద్దు మొండికేయడానికి కారణం.. నీకున్న విశాలమైన, గట్లు లేని పొలాన్ని చూసి గొడ్డు చాకిరీ చేయాలని అది భయపడటమే! మోర ఎత్తితే గట్లు కనిపించే నా చిన్న కమతాన్ని ప్రయాస లేకుండా దున్నుతోంది. నువ్వు దాని బాధను అర్థం చేసుకోలేక పోయావు,” అన్నాడు. సందేహ నివృత్తి కలగడంతో రామేశం సంతోషించి, మిత్రుడి అంచనా సామర్థ్యాన్ని ఎంతగానో పొగిడాడు.
–ఎస్. సుధారాణి

RTS Perm Link

చందమామ : ఒక ప్రశంసా.. ఒక విషాదమూ…

March 10th, 2012

రెండు అనుకోని కోణాలనుంచి చందమామ గురించిన ప్రశంసా వ్యాఖ్యలను ఈరోజు చూడటం తటస్థించింది. మా శోభ -కారుణ్య బ్లాగర్- బి.ఎడ్ పూర్తి చేసి డిఎస్‌సి‌ కోసం సిద్ధమవుతూ భాషా బోధనా పద్ధతులపై తెలుగు అకాడెమీ ప్రచురించిన ‘తెలుగు బోధనా పద్ధతులు’ పుస్తకాన్ని నిద్ర లేచినప్పటినుంచి రుబ్బుతోంది. ఈ రోజు మధ్యాహ్నం పాఠ్యపుస్తకం చదువుతూ ఉండగా, దాంట్లో చందమామ గురించిన ప్రస్తావన కనబడేసరికి ‘డీఎస్సీ పుస్తకంలో చందమామ గురించి ఉంది’ అని కేక పెట్టింది.

రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ప్రచురించిన అధికారిక పుస్తకంలో చందమామ పట్ల ప్రశంసా వాక్యాలను చూడటంతో గొప్ప అనుభూతి కలిగింది.

అంశ ప్రదర్శన
అంశాన్ని ఎంత జాగ్రత్తగా ఎంపిక చేసి సక్రమంగా విభజించినా అంశప్రదర్శన (presentation of content) సరిగా లేకుంటే విద్యార్థులకు చిరాకు విసుగు కలుగుతుంది. అభ్యసించవలసిన అంశం సరిగా ఉండదు. ఇక్కడ మనం ‘చందమామ’ పిల్లల మాసపత్రికను ఉదాహరణగా తీసుకోవచ్చు. ప్రదర్శన బాగుండటం వల్ల ‘చందమామ’ అనే పుస్తకానికి అంత జనాదరణ కలిగింది. మన పాఠ్య పుస్తకాలకు ‘చందమామ’ ఒరవడి కావాలి. ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ఇటీవల ప్రచురించిన ఒకటి,  రెండు తరగతుల తెలుగు వాచకాలు, కథావాచకాలకు సంబంధించిన పుస్తకాలను పరిశీలిస్తే కొంత ప్రగతిని సాధించినట్లు తెలుస్తూ ఉంది.

చిత్రాలు – పటాలు – బొమ్మలు – పట్టికలు
చిత్రాలు, పటాలు, బొమ్మలకు ‘చందమామ’ను ఒరవడిగా తీసుకోవచ్చు. చిత్రాలు, బొమ్మలు నలుపు తెలుపులో ఉండటం కంటే పంచరంగులలో ఉంటే, అవి విద్యార్థులను ఆకర్షిస్తాయి. అంశం ఉన్న చోటనే చిత్రం/ పటాలుండటం మంచిది. అంశం పక్కనే చిత్రం ఉంటే అంశాన్ని చదివేటప్పుడు విద్యార్థులు పక్కనున్న చిత్రాన్ని చూసి అంశాన్ని అర్థం చేసుకుంటారు. అంశం ఒకచోట చిత్రం మరో చోట ఉంటే విద్యార్థులకు అర్థం కాక ఆసక్తి నశిస్తుంది.”

నాణ్యమైన కాగితం, పంచరంగులు, అచ్చుతప్పులు లేని ముద్రణ, చక్కటి ముఖచిత్రం వంటివి పిల్లల్లో ఆసక్తిని కల్గిస్తాయని కూడా ‘తెలుగు బోధనా పద్ధతులు’ పుస్తకం తర్వాతి పుటలలో వివరించింది.

పిల్లలు, వారితో పాటు పెద్దలు కూడా మెచ్చే సకల అంశాలూ చందమామలో చేరి ఉండటమే దశాబ్దాలుగా దాని వైభవానికి, ప్రాచుర్యానికి కారణం. కాని ప్రభుత్వ పాఠ్య పుస్తకం విశేషంగా ప్రశంసించిన చందమామ పత్రిక ప్రభుత్వ కార్యాలయాల్లో, ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో అందుబాటులో కి తీసుకురావడానికి వీలులేక పోవడమే అన్నిటికంటే మించిన విషాదం.

ఎందుకంటే సెక్యులర్ ప్రభుత్వం, దాని పాలనాధికారులకు చందమామ పత్రిక ఒక నిషిద్ధ వస్తువు. ఎందుకంటే చందమామ కంటెంట్ రిలిజియస్ కంటెంట్ అని ముందునుంచి ముద్రపడింది. ప్రపంచంలోని అన్ని దేశాల ప్రాచీన పౌరాణిక గాధలను చందమామలో ప్రచురిస్తూ వస్తున్నప్పటికీ, సకల దేశాల జానపద కథలను తనవిగా చందమామ స్వీకరించినప్పటికీ, ప్రధానంగా హిందూ పురాణాలు, ఇతిహాసాల నుంచి చాలా ఎక్కువ కథలను, సీరియల్స్‌ని చందమామ ప్రచురిస్తూ వచ్చిన కారణంగా చందమామ కంటెంట్ మతపరమైన కంటెంటుగా ప్రభుత్వ దృష్టిలో ముద్రపడిపోయింది. అందుకే స్కూల్ లైబ్రరీలలోకి, కాలేజీ లైబ్రరీలలోకి, పాఠ్య పుస్తకాల ప్రణాళికలోకి చందమామ అడుగుపెట్టలేదు.

రాష్ట్రంలోని అన్ని పాఠశాలల్లోనూ చందమామ పత్రిక లభించేలా ప్రభుత్వాధికారులను, ప్రభుత్వాల నేతలను ప్రభావితం చేస్తూ చందమామ మార్కెటింగ్ విభాగం ప్రయత్నించవచ్చు కదా అని మా యాజమాన్యాన్ని ఇటీవలే అడిగితే వారు చెప్పిన సమాధానంతో నిజంగా దిమ్మదిరిగిపోయింది. పాఠ్య ప్రణాళిక, బోధనాంశాలు, పద్ధతులు కూడా సెక్యులర్ -లౌకిక- స్వభావంతో ఉండాలనే ప్రభుత్వ నిబంధనల కారణంగా రాష్ట్రంలోనూ, దేశంలోనూ కొన్ని వేల పాఠశాల లైబ్రరీలలో చందమామకు స్థానం లేకుండా పోయింది. సర్వశిక్షా అభియాన్ వంటి పధకాలలో కూడా చందమామతో సహా ఇతర బాలసాహిత్య పథకాలు భాగం కాలేకపోవడానికి ఈ ప్రభుత్వ లౌకిక ధోరణే కారణం.

కానీ ఇదంతా విన్నాక నాకో చిన్న సందేహం. మన దేశంలో ప్రభుత్వం కాని, ప్రభుత్వ  కార్యక్రమాలు కాని ఎన్నడూ మతానికి, ఆధ్యాత్మికతకు దూరంగా ఉన్న చరిత్ర లేదు. సెక్యులర్ భావనకు నిజమైన అర్థంలో మతాతీతంగా ఉండవలసిన ప్రభుత్వం, వ్యవస్థ అన్నిరకాల మతాచారాలకు సమానంగా తలుపులు తెరిచేసింది. హిందూసంస్థలు, ముస్లిం సంస్థలు, క్రైస్తవ సంస్థలు ప్రారంభించిన పాఠశాలలు ఏ మేరకు సెక్యులర్‌గా ఉన్నాయో జగమెరిగిన సత్యమే.. ప్రభుత్వ పథకాలు, ప్రాజెక్టులు ప్రారంభించే సందర్భంగా జరిపే భూమి పూజలు ఎంత సెక్యులర్‌గా ఉంటున్నాయో అందరికీ తెలుసు. సాక్షాత్తూ దేశ అత్యున్నత అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థ ఇస్రో సైతం, ఉపగ్రహ ప్రయోగాల సందర్భంగా చెంగాళమ్మగుడిలో, తిరుమల వెంకన్న గుడిలో ప్రదర్శించే రాకెట్ల, ఉపగ్రహ నమూనాల ప్రదర్శనలో ఎంత సెక్యులర్ స్వభావం ఉంటోందో అందరికీ తెలుసు. చివరకు మంత్రులు, ఉన్నతాధికారులు సైతం జాతర్లలో, బోనాలలో, గణేష్ ఉత్సవాలలో ఎంతగా పోటీలు పడి పాల్గొంటుంటారో అందరికీ తెలుసు.

ఇవేవీ సరిగా పాటించనప్పడు, చందమామ లేదా తదితర బాల సాహిత్య పత్రికల రిలిజియస్ కంటెంట్ మాత్రమే ఎందుకు అభ్యంతరకమైన, నిషిద్ధ వస్తువుగా ఉండాలో ఏమాత్రం అర్థం కావడంలేదు. ఈ సెక్యులియర్, రిలిజయస్ గొడవల సంగతి తెలియకేనా ఇన్ఫోసిస్ నారాయణమూర్తి గారి జీవన సహచరి సుధామూర్తి గారు కర్నాటకలోని అయిదు వేల గ్రామీణ పాఠశాలలకు కన్నడ చందమామలను రెగ్యులర్‌గా అందించే బృహత్తర ప్రాజెక్టుకు పచ్చజండా ఊపారు? సెక్యులరిజం దాని నిజమైన అర్థంలో పాటించబడితే చాలా మంచివిషయమే కాని ఈ పాక్షికత ఏమిటి? ఈ పక్ష’వాతం’ ఏమిటి?

మరోవైపు దేశవ్యాప్తంగా అన్ని భాషలలోనూ చందమామను చదువుతున్న వారిలో ముస్లింలు కూడా పెద్ద ఎత్తున ఉంటున్నట్లు చందమామ కార్యాలయానికి వచ్చే ఉత్తరాలు తెలుపుతూనే ఉన్నాయి. గత 60 సంవత్సరాలుగా చందమామను చదువుతూ, తన మనవళ్లు, మనవరాళ్లకు కూడా చందమామ కథలు వినిపిస్తున్న మాజీ వెటరినరీ శాఖోద్యోగి అబ్దుల్ హమీద్ గారి వంటి వృద్ధతరం పాఠకులు ఆంధ్రలోనే కాకుండా అన్ని రాష్ట్రాల్లో కూడా ఉంటున్నారని కొత్తగా బయటపడుతోంది. రిలిజయస్ కంటెంటుకు నిజంగా అభ్యంతరం తెలుపవలసివారు. అడ్డుకోవలసిన వారు సైతం చందమామను తమదిగా స్వీకరిస్తున్నప్పుడు, చందమామ ఉర్దూలో ఎందుకు ప్రచురింపబడలేదు అంటూ అమెరికానుంచి కూడా ఉర్దూ మహిళలు ప్రశ్నిస్తున్న కాలంలో, ఏలిన వారికి మాత్రమే చందమామ రిలిజియస్‌గా కనిపిస్తోంది.

దేశంలోని సవాలక్ష వైపరీత్యాలలో ఇదొక సరికొత్త  వైపరీత్యం అని సమాధానపడాలి కాబోలు.

ఈలోగా, సిద్ధాంతాల పట్ల విశ్వసానికి, వాటి ఆచరణకు మధ్య గీతను చెరిపివేసిన అసాధారణ మేధావులు, బుద్ధి జీవులు సైతం బాలసాహిత్యం కాల్పనికంగానే ఉంటుందని, మానవజీవితాన్ని మానవీయంగా పునర్నిర్మించే ప్రయత్నంలో అవాస్తవిక కాల్పనిక సాహిత్యానికి తనదయిన స్థానం ఎప్పుడూ ఉంటుందంటూ సార్వకాలిక ప్రకటనలు చేస్తున్నారు.

ఈ కథేమిటో మరోసారి చూద్దాం.

RTS Perm Link

రూపం-సారం : సాహిత్యంపై బాలగోపాల్

March 8th, 2012

బాలగోపాల్

 

 

 

 

 

 

 

 

హైదరాబాద్ బుక్ ట్రస్ట్ ఇటీవలే ఒక అరుదైన పుస్తకాన్ని వెలుగులోకి తీసుకువచ్చింది. పుస్తకం పేరు “రూపం-సారం : సాహిత్యంపై బాలగోపాల్.” ఇది పౌర, మానవహక్కుల నేత బాలగోపాల్ సాహిత్య రచనల సంకలనం.

కె. బాలగోపాల్ (1952-2009) మానవహక్కుల వేదిక నాయకులు, ప్రముఖ న్యాయవాది, రచయిత, వ్యాసకర్త

మనిషి జీవితంలో సాహిత్యానికి గల పాత్రను లోతైన తాత్విక దృక్పధంతో పరిశీలించి చేసిన విశ్లేషణలు ఈ పుస్తకంలో ఉన్నాయి. స్థిరపడిపోయిన ఎన్నో మౌలిక భావనలను, ధోరణులను ప్రశ్నిస్తూ విస్తారమైన అన్వేషణ సాగించారాయన. సాహిత్యంపై చెదురుమదురుగానే అయినా చిక్కగా రాసిన వ్యాసాలు, సమీక్షలు, ముందుమాటలు, ఇంటర్వ్యూల సంకలనమిది.

భారతీయ చరిత్ర రచన, అధ్యయన పద్దతులపై మౌలిక ప్రభావం చూపిన సుప్రసిద్ధ చరిత్రకారులు డిడి కొశాంబి రచనల అధ్యయనంతో మార్క్సిజం వైపు ఆకర్షితులైన బాలగోపాల్ 1980ల మొదటి నుంచి 2009లో ఆకస్మిక మరణం పొందేవరకు 30 సంవత్సరాలపాటు అటు అధ్యయనానికి, ఇటు తానెంచుకున్న పౌర హక్కులు, మానవ హక్కుల రంగాలలో ఆచరణకు సజీవ ఉదాహరణగా నిలిచిపోయిన విశిష్టవ్యక్తి. పౌరహక్కుల కోసం, తదనంతరం మానవహక్కుల కోసం 30 ఏళ్లపాటు భారతదేశ వ్యాప్తంగా కాలికి బలపం పట్టుకుని తిరిగిన అద్వితీయ చరిత్ర బాలగోపాల్‌ది.

పౌర హక్కుల కోసం గొంతెత్తినందుకు రాజ్య వ్యవస్థ అభిశంసనకు గురయ్యాడు. మరోవైపు ప్రజా ఉద్యమాలలో సహించరాని ధోరణులపై గళమెత్తినందుకు సమకాలీన విప్లవోద్యమం అభిశంసనకు కూడా గురయ్యాడు. అటు రాజ్యం  ఇటు ప్రజాఉద్యమం రెండు శక్తుల నుంచి నిరసన, అభిశంసనను ఎదుర్కొన్న అరుదైన చరిత్ర ఈయనది.  రాజ్యవ్యవస్థను, ఇటు ప్రజా ఉద్యమాలను వాటి గుణగుణాల ప్రాతిపదికన ఉతికి ఆరేసిన అరుదైన వ్యక్తిత్వం బాలగోపాల్‌ది.

పౌర హక్కులలో ఉద్యమాల బాధితుల హక్కులు భాగం కావా అనే విమర్శపై ప్రతిస్పందన దాని కార్యకారణ ఫలితాలు బాలగోపాల్ ఆలోచనా దృక్పధాన్ని కొత్త మలుపు తిప్పివేశాయనడం ఇప్పుడు నిర్వివాదాంశం.

ప్రపంచ పౌర హక్కుల చరిత్రలో ఏ హక్కుల ఉద్యమకారుడు, ఉద్యమకారిణి తిరగనంత విస్తృతంగా సువిశాల భారతదేశమంతటా పయనించి తన హక్కుల వాణిని మూడు దశాబ్దాల పాటు అలుపెరగకుండా వినిపించిన అరుదైన కార్యకర్త బాలగోపాల్.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌ నుంచి అమెరికా దాకా యావత్ ప్రపంచం కూడా మనిషి పట్ల, హక్కుల విధ్వంసం పట్ల బాలగోపాల్ తపనను. ఆర్తిని గుర్తిస్తూ ఆయనకు నివాళి పలుకుతోంది. ఒక తెలుగువాడు ప్రపంచ పౌర హక్కుల యవనికపై ప్రసరింపజేసిన దివ్యకాంతి మానవాళి హక్కుల చరిత్రలోనే మకుటాయమానంగా భవిష్యత్తరాలపై కూడా తనదైన ప్రభావాన్ని వేయనుంది.

పౌర, మానవ హక్కుల ఉద్యమం ప్రధాన భూమికగా జీవితాన్ని పండించుకున్న బాలగోపాల్ తెలుగు ప్రాచీన, ఆధునిక సాహిత్యంపై, రచయితలపై, సాహిత్యంలో సామాజిక ప్రతిపలనాలపై చేసిన అద్వితీయ రచనలన్నిటినీ కలిపి హైదరాబాద్ బుక్ ట్రస్ట్ “రూపం-సారం : సాహిత్యంపై బాలగోపాల్” అనే పుస్తకం ఇటీవలే ప్రచురించింది.

ఒక 30 సంవత్సరాల నిరంతర ఉద్యమ చలనంలో ఉంటూ కూడా  తెలుగు సాహిత్యం నుంచి మొదలు కుని ప్రపంచ సాహిత్యం వరకు కూడా తను సాగించిన అధ్యయనాన్ని, వ్యక్తీకరించిన అభిప్రాయాలను ఒకే చోట చేర్చి అభిమానులకు, సాహిత్య ఆసక్తి పరులకు అందించిన విశిష్ట పుస్తకం “సాహిత్యంపై బాలగోపాల్”

“ఏడుతరాలు” రాసిన  ఎలెక్స్ హేలీ దృక్పథ విశ్లేషణ నుంచి, కవిసేన నుంచి, కన్యాశుల్కం నుంచి, రావి శాస్త్రి సారా కథల నుంచి, కుటుంబరావు మధ్యతరగతి నేపథ్యం పరిమితుల నుంచి తను పరిశీలించిన ప్రతి ఒక్క రచనపైనా తనదైన మెరుపు వాక్యాలను, విశ్లేషణలను చేసి సీనియర్ విమర్శకులతో పాటు ఒకటి రెండు తరాల యువతీయువకులను కూడా విశేషంగా ఆకర్షించిన గొప్ప రచనలు ఈ పుస్తకంలో మనం చూడవచ్చు.

ఆంధ్రజ్యోతి సంపాదకులు కె. శ్రీనివాస్ గారు బాలగోపాల్‌ రచనల ప్రాశస్త్యంపై ఒక తరం అభిప్రాయాలకు వాణినిస్తూ ఈ పుస్తకం ముందుమాటలో ఇలా రాశారు.

“ఆ కాలపు తరగలపై తేలివచ్చిన మేధావులలో బాలగోపాల్ ఒకరు. కళ్ళు మిరుమిట్లు గొలిపి కొత్త వెలుగులు కురిపించిన యువకుడిగా బాలగోపాల్ ఒకే ఒక్కడు. ఎంతో వినయంగానే అయినప్పటికీ, తను జ్ఞానం అనుకున్న దానిమీద తిరుగులేని విశ్వాసాన్ని, ఆ జ్ఞానం మీద తనకున్న అధికారాన్ని ధ్వనింపజేస్తూ మాట్లాడేవాడు. రాసేవాడు.ఇంద్రవెల్లీ, సింగరేణీ భవిష్యత్తు మీది ఆశను ఉద్దీపింపజేస్తుండగా, ఉద్వేగాలకు బలమయిన ఆలంబన కోసం జ్ఞానదాహంతో తపించిపోయిన, అప్పుడప్పుడే కళ్లు తెరుస్తున్న మా బోంట్లం ప్రతి సృజనాక్షరాన్నీ జల్లెడ పట్టేవాళ్లం. ఒక సాధికారికమయిన గొంతు కోసం మోహం వాచి ఉన్నట్లు మధుసూదనరావుని, బాలగోపాల్‌ని ఆసక్తిగా ఆత్రంగా వినేవాళ్లం, చదివేవాళ్లం. ఎంతో తేలికగా అర్థమయ్యే వారి  రచనల ఆసరాతో అజ్ఞానపు చీకట్లను, దుష్టభావాలను అవలీలగా తరిమివేయవచ్చని అనుకునే వాళ్లం. ఎందుకో మధుసూదనరావులో ఆవేశమే ఆకర్షించేది. బాలగోపాల్‌‍ని చదివిన ప్రతిసారీ మా బుద్ది ఒక అంగుళం ఎదిగినట్లు అనిపించే్ది.”

సాహిత్య అధ్యయనం తన రంగం కాదని చెప్పుకుంటూనే, తెలుగు సాహితీ విమర్శ కలకాలం గుర్తు పెట్టుకునే మెరుపువాక్యాలు, భావాలను గుప్పించిన అరుదైన కలం బాలగోపాల్‌ది. స్వయంగా జీవిత పర్యంతమూ తానెన్నుకున్న రంగంలో ఉద్యమిస్తూ కూడా “ఉద్యమాలు మానవ జీవితంలో ఎప్పుడూ ఒక చిన్న భాగం మాత్రమే. సాహిత్యం పాత్ర దానికి పరిమితం కాదు. అది జీవితమంత విస్తృతమైనది.” అనే కాంతి ప్రసారిత వాక్యాలను బాలగోపాల్ కాక మరెవ్వరు ప్రకటించగలరు?

సాహిత్యంపై ఆయన భావాలలో కొన్నింటిని మచ్చుకు ఇక్కడ చూద్దాము.

“దేనికయినా ఒక్క వాక్యంలో నిర్వచనం ఇవ్వడంలో సమస్యలున్నాయి కాని, సాహిత్యం పాత్రను ఒక్క వాక్యంలో నిర్వచించడమంటే, జీవితంలోని ఖాళీలను పూర్తి చేయడం సాహిత్యం పాత్ర అని చెప్పవచ్చు.”

“మన కళ్లముందు ఉండీ మనం చూడని, చూడజాలని విషయాలనేకం ఉంటాయి. కొన్ని భయం వల్ల చూడము. కొన్ని అభద్రత వల్ల చూడము. కొన్ని ఒక బలమైన భావజాలం ప్రభావం వల్ల మన ఎదుట ఉండీ మనకు కనిపించవు. ఒక్కొక్కసారి మనకు అలవడిన దృక్కోణం వల్లగానీ, మనం ఎంచుకున్న దృక్కోణం వల్ల గానీ, కొన్ని విషయాలు కళ్లముందే ఉండీ కనిపించవు. వీటిలో విడివిడి విషయాలే కావు. సామాజిక క్రమాలు కూడా ఉంటాయి. వీటిని మనకు చూపించడం సాహిత్యం చేసే పనులలో ఒకటి.”

“సాహిత్యాన్ని కేవలం ఉద్యమాల నేపథ్యంలో చర్చించడం పొరబాటు. ఉద్యమాలు మానవ జీవితంలో ఎప్పుడూ ఒక చిన్న భాగం మాత్రమే. సాహిత్యం పాత్ర దానికి పరిమితం కాదు. అది జీవితమంత విస్తృతమైనది.”

రాళ్లపల్లి అనంత కృష్ణ శర్మ గారి సాహిత్య వారసత్వాన్ని పుణికి పుచ్చుకున్న మనవడు బాలగోపాల్. పాతికేళ్ల క్రితం “రూపం-సారం’ పేరిట తెలుగు సామాజిక, సాహిత్య ప్రతిఫలనాలపై ప్రచురించబడిన ఆయన రచనల సంకలనం నాటి తెలుగు సాహిత్య లోకంలో ఒక సంచలన ఘటన. వేల్చేరు నారాయణరావు గారు ఒక సందర్భంలో తొలిసారిగా ప్రస్తావించిన ‘మెరుపు వ్యాక్యాలు’ పదప్రయోగం బాలగోపాల్ రచనలల్లో పదుల సంఖ్యలో మనం చూడవచ్చు.

బాలగోపాల్ భావజాలంతో మనం ఏకీభవించవచ్చు, తిరస్కరించవచ్చు, కాని జీవిత పర్యంతమూ పౌర మానవ హక్కుల కోసం పరితపించిన వ్యక్తి సాహిత్యంపై ప్రకటించిన అభిప్రాయాలను మనం చదవడానికి ఇవేవీ అభ్యంతరాలు కాకపోవచ్చు.

బాలగోపాల్‌ జీవిత, ఉద్యమ, రచనలపై మిత్రులు రూపొందించిన అరుదైన వెబ్‌సైట్‌లో “రూపం-సారం : సాహిత్యంపై బాలగోపాల్” పుస్తకం పిడిఎఫ్ రూపంలో దొరుకుతోంది. మానవహక్కులపై తాత్విక దృక్పథం వంటి అరుదైన తన రచనలు కూడా కొన్ని ఇక్కడ అందుబాటులో ఉన్నాయి.

మనం కాలం ప్రసవించిన ఈ మేటి హక్కుల నేత వాణిని మనమూ విందామా!!!

రూపం-సారం : సాహిత్యంపై బాలగోపాల్

http://balagopal.org/wp-content/uploads/2012/01/5.RUPAM-SARAM.pdf

ఈ మేటి హక్కుల నేత చిన్నప్పుడు చందమామ వీరాభిమాని అనే విషయం ఆయన సోదరి మృణాళినిగారికి తప్ప ఆంద్రదేశంలో ఎవరికీ తెలిసి ఉండకపోవచ్చు. కింది కామెంట్‌లో ఆ హృద్యమైన విషయాన్ని చూడగలరు.

 

RTS Perm Link